Dumanın İdarəetmə Sistemləri

Əsas Prinsiplər

Dumanın idarəetmə sistemi binada dumanın və havanın hərəkətini nəzarətdə saxlayan sistemdir. Bu sistem müxtəlif komponentlərdən ibarət ola və layihə məqsədinə nail olmaq üçün bir neçə üsuldan istifadə edə bilər. Əsas məqsəd adətən bütün sakinlərin binanı təhlükəsiz şəkildə tərk etməsi üçün kifayət qədər müddət ərzində təhlükəsiz (yaşana bilən) mühitin qorunmasıdır.

Duman idarəetmə sisteminin layihə məqsədi istifadə olunduğu vəziyyətdən asılı olaraq dəyişə bilər. Məsələn, xəstəxanada məqsəd dumanın yanğının başladığı zonada saxlanılması ola bilər. Bu sistemlər mövcud HVAC sistemlərinin bir hissəsi ola və ya ayrıca (müstəqil) sistem kimi quraşdırıla bilər.

Dumanın idarə olunmasının bir neçə üsulu mövcuddur. Duman idarəetmə sistemlərinin iki növünü əhatə edir:

Dumanın idarə olunması (smoke management) sistemləri
Dumanın məhdudlaşdırılması (smoke containment) sistemləri

Dumanın məhdudlaşdırılması sistemləri təzyiq yaratmaqla dumanın müəyyən sahələrə daxil olmasının qarşısını alır və adətən qapalı pilləkən qəfəslərində istifadə olunur.

Dumanın idarə olunması sistemləri isə böyük həcmli məkanlarda təxliyə yollarında təhlükəsiz mühiti qoruyur və ya dumanın ətraf sahələrə yayılmasının qarşısını alır. Bu sistemlər əsasən çoxmərtəbəli atriumu olan binalarda quraşdırılır.

Dumanın Məhdudlaşdırılması Sistemləri

Kiçik və qapalı sahələr üçün istifadə olunan bir neçə növ duman məhdudlaşdırma sistemi mövcuddur:

Pilləkən qəfəsinin təzyiqləndirilməsi
Zona üzrə duman nəzarəti
Lift şaxtasının təzyiqləndirilməsi
Vestibülün təzyiqləndirilməsi
Duman sığınacaq zonalarının təzyiqləndirilməsi

Bu sistemlərin əksəriyyəti oxşar prinsip üzrə işləyir. Mexaniki fan vasitəsilə müəyyən sahəyə (məsələn, pilləkən, lift, vestibül və ya bina zonası) təzyiq verilir. Maneə üzərində yaranan təzyiq fərqi dumanın həmin sahəyə keçməsinin qarşısını alır.

Bu, həmin sahələrin (adətən təxliyə yollarının) daha uzun müddət təhlükəsiz qalmasına imkan verir və bina sakinlərinə evakuasiya üçün əlavə vaxt yaradır, həmçinin fövqəladə xidmətlərin müdaxiləsinə şərait yaradır.

Dumanın İdarəolunması Sistemləri

Anbarlar və ya atriumlar kimi böyük sahələr üçün istifadə olunan duman idarəetmə sistemləri bunlardır:

Mexaniki duman çıxarılması
Təbii duman ventilyasiyası

Təbii ventilyasiya dumanın yuxarı qalxma xüsusiyyətindən istifadə edərək onu xaric edir, mexaniki duman çıxarma sistemi isə pərlər (fanlar) vasitəsilə dumanı və havanı binadan kənara ötürür.

Adətən bu sistemlərin məqsədi müəyyən müddət ərzində duman qatının sərhədini böyük məkan üçün açıq olan ən yüksək istifadə edilə bilən səviyyədən yuxarıda saxlamaqdır.

Mexaniki duman çıxarma sistemlərində əvəzləyici (make-up) havanın daxil edilməsi üçün yol olmalıdır. Əks halda təzyiq o qədər arta bilər ki, digər bina sistemlərinə mənfi təsir göstərə bilər.

Məsələn, qapı üzərindəki təzyiq fərqi qapının açılması üçün tələb olunan qüvvəni 30 lbf (133 N) həddindən artıq artırmamalıdır, əks halda qapı sakinlər üçün çox ağır ola bilər.

Həmçinin əvəzləyici havanın təmiz və təzə hava olması, dumanın xaric edildiyi yerə yaxın olmaması vacibdir.

Aktivləşmə

Həm duman idarəetmə, həm də duman məhdudlaşdırma sistemləri avtomatik olaraq bir və ya bir neçə yanğın aşkarlama qurğusu vasitəsilə aktivləşdirilir. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

Sprinkler su axını detektorları
Duman detektorları
İstilik detektorları

Yanğının yerini müəyyən etməli olan duman idarəetmə sistemlərində əl ilə aktivləşdirilən siqnal qurğularından istifadə edilməməlidir, çünki yanğının başlandığı sahədə kiminsə sistemi əl ilə aktivləşdirmə ehtimalı aşağıdır.