Yanğından Mühafizə Sistemlərinin Növləri

Söndürmə mühitinə əsasən yanğından mühafizə sistemləri aşağıdakı qruplara bölünür:

Su əsaslı yanğınsöndürmə sistemləri

(spinkler və drençer sistemləri) – bu sistemlərin işi yanğının üzərinə birbaşa su püskürtməyə əsaslanır. Bu sistemin üstünlüyü yanğının sürətlə yayılma riski olan və ya obyektin soyudulmasının tələb olunduğu yerlərdə yüksək effektivliyidir.

Su dumanı (water mist) yanğınsöndürmə sistemləri

Bu sistemlər su dumanı texnologiyasından istifadə edərək su damcılarını diametri 50 mikrondan (µm) az olan hissəciklərə parçalayır. Yüksək temperaturda bu hissəciklər sürətlə buxarlanır. Bu proses eyni zamanda söndürülən obyektlərin soyudulmasına və yanğın mənbəyi ətrafında oksigenin sıxışdırılmasına səbəb olur. Bu sistemlərin üstünlüyü daha az su sərf etməsi və su ilə söndürmə zamanı yarana biləcək su basması kimi təsirlərin azalmasıdır.

Köpük əsaslı yanğınsöndürmə sistemləri

Bu sistemlər yanma obyektini köpüklə örtərək və ya dolduraraq onu oksigenlə təmasdan ayırmaqla işləyir. Köpük sistemləri adətən su sistemlərinə bənzər şəkildə qurulur – sistemin müəyyən hissəsində suya köpük konsentratı əlavə edilir və daha sonra qarışıq hava ilə zənginləşdirilir. Sistemlərin sonunda adətən nozzlelər, ejektorlar, köpük kameraları, su-köpük monitorları və ya köpük çıxışları istifadə olunur. Üstünlükləri: yanğını yanıcı materialdan izolyasiya etməsi, oksigeni kəsməsi və söndürülən obyektlərin su ilə dolmasının qarşısını almasıdır.

Qaz əsaslı yanğınsöndürmə sistemləri

Bu sistemlər oksigeni söndürülən məkandan sıxışdırmaq və/və ya yanma reaksiyasını kimyəvi şəkildə dayandırmaq prinsipi ilə işləyir. Elektron avadanlıqların olduğu yerlərdə qazla söndürmə ən təhlükəsiz üsullardan biridir. Qaz mühitlərinin böyük üstünlüyü onların elektrik keçirici olmamasıdır.

Toz əsaslı yanğınsöndürmə sistemləri

Bu sistemlər söndürmə tozunun antikatalitik təsirindən istifadə edir. Bu təsir yanma prosesini dayandırır və alovu söndürür. Bu sistemlər daha az yayılmışdır və digər sistemlərin tətbiqi mümkün olmadıqda və ya iqtisadi baxımdan səmərəli olmadıqda istifadə olunur. Üstünlüyü – mənfi temperatur şəraitində effektiv işləməsi və ətraf mühit üçün zərərli olmamasıdır.

Yanğınsöndürmə avadanlıqları söndürüləcək səthin növünə görə də bölünə bilər. Böyük həcmli obyektlərdə adətən su, köpük və ya su dumanı sistemləri istifadə olunur, təxminən 1000 m³-ə qədər obyektlərdə isə qaz sistemləri tətbiq edilir. Daha kiçik obyektlərdə drençer və ya su dumanı sistemlərindən istifadə edilə bilər.

Qazlı söndürmə sistemləri və ya xüsusi həllər (məsələn, Aktiv Avtomatik Yanğınsöndürmə Xətti) maşın və elektrik avadanlıqlarının işləməsi zamanı yaranan yanğınların söndürülməsi üçün istifadə oluna bilər.

Passiv Yanğından Mühafizə

Yanğının qarşısının alınmasının digər üsulu passiv yanğından mühafizədir. Bu üsul obyektin layihəsinə uyğun material və avadanlıqlardan istifadə etməklə, həmçinin yanğın təhlükəsizliyi prosedurlarını tətbiq etməklə alovun yayılmasını ləngitməyi və ya dayandırmağı nəzərdə tutur.

Passiv yanğından mühafizənin əsas elementləri Yanğının Aşkarlanması və Yanğın Siqnalizasiya Sistemidir (SSP). Bu sistem aşağıdakılardan ibarətdir:

• Yanğın Siqnalizasiya Sistemi (SAP)

• Səsli Xəbərdarlıq Sistemi (DSO)

SAP sistemi yanğını ilkin mərhələdə aşkar etməyə və təhlükə barədə məlumatı idarəetmə panelinə ötürməyə imkan verir. Panel isə müvafiq şəxsləri və ya qurumları xəbərdar edir.

DSO sistemi xəbərdarlıq siqnallarını və səsli elanları yayımlamaq üçün istifadə olunur. Bu elanlar SSP sistemindən siqnal alındıqda avtomatik olaraq səsləndirilir.

Dumanın Çıxarılması Sistemləri

Dumanın çıxarılması (SO) sistemləri yanğın qazlarını (dumanı) məkandan çıxarmaq və yaranmış təzyiq fərqini kompensasiya etmək üçün təmiz hava axını ilə əvəzləmək məqsədi daşıyır. Bu, sağ qalanların nəfəs ala bilməsini təmin edir.

Dumançıxarma sistemləri aşağıdakı növlərə bölünür:

• Qravitasiya sistemləri

• Mexaniki sistemlər

• Qarışıq (hibrid) sistemlər

• Artırılmış təzyiq (overpressure) sistemləri

Qravitasiya sistemi konveksiya – yəni isti dumanın yuxarı qalxması prinsipindən istifadə edir.

Mexaniki sistemlər fan və reaktiv qurğular vasitəsilə yanğın qazlarını xaric edir.

Qarışıq sistemlər həm dumanın çıxarılması, həm də yayılmasının qarşısının alınması funksiyalarını birləşdirir.

Artırılmış təzyiq sistemi isə əsasən tüstünün otağı doldurmasının qarşısını almaq üçün hava axınının istiqamətini və təzyiq fərqini idarə edir. Ən yüksək təzyiq təxliyə yollarında saxlanılır.

Dumançıxarma sistemləri həmçinin kanallı (şaquli hava kanalı ilə) və kanalsız (üfüqi hava hərəkəti – jet ventilyasiya) sistemlərə bölünür.

Yanğından Mühafizə Sistemləri Harada Tətbiq Olunmalıdır?

Bu sistemlər insanların olduğu və onların əməyi nəticəsində yaranmış məhsulların saxlanıldığı bütün obyektlərdə tətbiq edilməlidir.

Aşağıdakı obyektlərdə xüsusilə tələb olunur:

• Ticarət və sərgi binaları

• 300-dən çox yerlik teatrlar

• 600-dən çox yerlik kinoteatrlar

• 300-dən çox yerlik iaşə obyektləri

• 1500-dən çox yerlik idman və tamaşa zalları

• 200-dən çox çarpayılı xəstəxanalar

• 100-dən çox çarpayılı psixiatrik xəstəxanalar

• 100-dən çox çarpayılı sosial və reabilitasiya mərkəzləri

• 100-dən çox əlilliyi olan işçi çalışdıran müəssisələr

• Hündür ictimai binalar

• 200-dən çox çarpayılı kollektiv yaşayış binaları

• Milli arxivlər

• Muzeylər və tarixi abidələr

• Server otaqları və məlumat emal mərkəzləri

• Telefon stansiyaları

• 1500 m²-dən böyük və ya bir neçə yeraltı mərtəbəsi olan qarajlar

• Metro və yeraltı dəmir yolu stansiyaları

• Eyni vaxtda 500-dən çox insan olan stansiyalar

• 500 m²-dən böyük müştəri zonası olan banklar

• Nadir nəşrləri olan kitabxanalar və arxivlər

Yanğın Ventilyasiya Sisteminin Komponentləri

Ənənəvi kanallı yanğın ventilyasiya sistemi aşağıdakılardan ibarətdir:

• Ventilyasiya kanalları

• Ventilyasiya barmaqlıqları

• Çıxarıcı fanlar

• Yanğın klapanları

Xüsusi diqqət təxliyə yollarına (pilləkənlər və qarajlar) yetirilməlidir.

Yanğın qazları və tüstü insanları zəhərləyərək evakuasiyanı mümkünsüz edə bilər. Yanğın ventilyasiyası hava və tüstü axınını elə tənzimləyir ki, tüstü və qazlar mümkün qədər tez xaric edilsin və təxliyə asanlaşsın.

Yanğın Ventilyasiya Sistemlərinin Növləri

Məqsəd və istifadə olunan avadanlığa görə sistemlər aşağıdakı kimi bölünür:

SHEVS (Smoke and Heat Exhaust Ventilation System)

Tüstünün tavan altında yığılan qatından çıxarılmasını və tüstüsüz zonanın saxlanmasını təmin edir ki, insanlar təhlükəsiz şəkildə təxliyə oluna bilsin.

Smoke and Heat Control System

Tüstünü yanğın mənbəyi ilə çıxarılacağı zona arasında saxlayır ki, fövqəladə xidmətlərin yanğın mənbəyinə çıxışı asan olsun.

Smoke Clearance (dilution) sistemi

Tüstünü çıxarır və daxil olan kompensasiya havası ilə seyrəldərək onun temperaturunu və toksikliyini azaldır.